الملا فتح الله الكاشاني
313
تفسير خلاصه منهج الصادقين ( خلاصة المنهج ) ( فارسى )
و موافقت نمودن أَمْوالُنا مالهاى ما وَ أَهْلُونا و زنان و فرزندان ما چه هيچكس نبود كه قايم مقام ما شود و غمخوارگى ما كند و بما يحتاج عيال و اطفال ما قيام نمايد و از اين سبب ما از خدمت تو محروم مانديم و چون تخلف ما به جهت اعتذار بود نه بر وجه اختيار فَاسْتَغْفِرْ لَنا پس آمرزش طلب كن براى تخلف و تقاعد ما حق تعالى از ما فى الضمير ايشان خبر داد و فرمود كه يَقُولُونَ ميگويند اين مختلفان بِأَلْسِنَتِهِمْ بزبانهاى خود ما لَيْسَ فِي قُلُوبِهِمْ آنچه نيست در دلهاى ايشان يعنى آن اعتذار كه به تو ميگويند از روى نفاق است و كذب قُلْ بگو اى محمد در جواب عذر ايشان فَمَنْ يَمْلِكُ لَكُمْ پس كيست كه مالك شود از براى شما و تواند كه دفع كند مِنَ اللَّهِ از مشيت خداى شَيْئاً چيزيرا إِنْ أَرادَ بِكُمْ ضَرًّا اگر اراده نمايد خداى بشما ضررى بر اين تخلف و خللى در اهل و مال أَوْ أَرادَ بِكُمْ نَفْعاً يا اگر خواهد بشما سودى كه آن صوابست بر رفاقة يا ظفر نصرت و محافظة اموال و اهالى خلاصهء معنى آنست كه اگر خداى اراده نفع يا ضرر داشته باشد بشما هيچكس نخواهد بود كه قادر باشد بر دفع آن از شما پس آمدن شما با من مانع ضرر نميشود و عدم آن موجب نفع شما نميگردد بَلْ كانَ اللَّهُ بلكه هست خداى بِما تَعْمَلُونَ خَبِيراً به آنچه ميكنيد داناست يعنى ميداند كه قصد شما از تخلف نه به جهت مشغول اموال و اهاليست . بَلْ ظَنَنْتُمْ بلكه بجهة آنست كه گمان ميبريد أَنْ لَنْ يَنْقَلِبَ الرَّسُولُ به آنكه باز نگردد پيغمبر وَ الْمُؤْمِنُونَ و مراجعت ننمايند مؤمنان إِلى أَهْلِيهِمْ بسوى اهالى خود بمدينه أَبَداً هرگز يعنى مشركان بر ايشان دست يابند و همه را مستاصل سازند وَ زُيِّنَ ذلِكَ و آراسته شد اين گمان يعنى شيطان بياراست استيصال پيغمبر و اصحاب او را و متمكن ساخت فِي قُلُوبِكُمْ در دلهاى شما وَ ظَنَنْتُمْ و گمان برديد ظَنَّ السَّوْءِ گمان بد كه دين خدا باطل شود و ملت اسلام برافتد وَ كُنْتُمْ و گشتيد شما بدين گمان قَوْماً بُوراً گروهى هلاكشدگان نزد خدا و رسول . وَ مَنْ لَمْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ و هر كه نگرود به خدا و بفرستاده او يعنى بدل خود تصديق حكم ايشان نكند فَإِنَّا أَعْتَدْنا پس بدرستى كه ما آماده كردهايم لِلْكافِرِينَ براى ناگرويدگان سَعِيراً آتش افروخته و سوزان پس به جهت تاكيد قول مذكوره ميفرمايد . وَ لِلَّهِ و مر خدايراست